Wyobraź sobie banknot tak realistyczny, że podobno sam Bank Anglii pomylił falsyfikaty z autentycznymi. Teraz wyobraź sobie, kto go stworzył: nie wykwalifikowani przestępcy w tajnym warsztacie, lecz więźniowie obozu koncentracyjnego pod Berlinem, pracujący pod strażą SS, z narażeniem życia.
To jest Operacja Bernhard, a najczęściej zadawane pytanie na jej temat ma charakter praktyczny: skoro podróbki były tak dobre, jak ktokolwiek mógłby je odróżnić od oryginału? Odpowiedź wiele mówi o ludziach, którzy je stworzyli.
Czym właściwie była operacja Bernhard
Plan opierał się na drastycznym pomyśle: Niemcy mieli zalać Wielką Brytanię fałszywymi banknotami, podważając w ten sposób zaufanie do funta i, jak sądzono, doprowadzając do załamania się brytyjskiej gospodarki; banknoty miały być zrzucane nad krajem z samolotów.
Samo fałszerstwo zajęło miejsce w Sachsenhausen, obóz koncentracyjny na obrzeżach Berlina. SS ściągało więźniów z odpowiednimi umiejętnościami: drukarzy, grawerów, artystów i bankierów. Niektórzy zostali przeniesieni z Auschwitz, gdzie selekcje na rampach przyjęć decydowały o tym, kto przeżyje, a kto nie. Adolf Burger, jeden z więźniów zmuszanych do tej pracy, przeżył i później osobiście opowiedział swoją historię grupom szkolnym. Słuchacz, który słyszał go dziesiątki lat temu, wciąż pamięta jego relację o tym, jak przeprowadzano te selekcje.
Produkcja była ogromna. Szacunki całkowitej liczby podrobionych funtów szterlingów zaczynają się od około 130 milionów funtów, a niektóre źródła podają znacznie wyższą wartość. Były to stare, „białe” banknoty pięcio- i dziesięciofuntowe Banku Anglii, a także większe nominały, których większość Brytyjczyków nigdy nie miała w rękach.
Chcesz dowiedzieć się więcej o innych grupach więzionych w Sachsenhausen? Przeczytaj nasz blog na Więźniowie polityczni w Sachsenhausen: Kim byli przeciwnicy Hitlera? aby zrozumieć szerszy system prześladowań w obozie.
Wielki mit: banknoty nigdy nie zostały zrzucone na Londyn
Wiele osób uważa, że Niemcy bombardowali Wielką Brytanię fałszywymi pieniędzmi. To nieprawda. Plan zrzutu z powietrza został porzucony. Niemcy wybrali bardziej praktyczne zastosowanie tych pieniędzy: finansowanie szpiegów i kupowanie usług za granicą.
Ten szczegół jest istotny, ponieważ wyjaśnia drugi zwrot akcji w tej historii. Agenci wysłani do Wielkiej Brytanii często nie byli zaangażowani w sprawę. Wielu z nich niemal natychmiast się poddało i zostało podwójnymi agentami. Ich zadaniem było pojawianie się na prestiżowych spotkaniach, dbanie o pozory i składanie raportów, co w praktyce oznaczało mnóstwo alkoholu i wydawanie pieniędzy na brytyjskie i niemieckie żołdy.
Tymczasem szef niemieckiego wywiadu wojskowego, Wilhelm Canaris, po cichu pytał alianckie kontakty, jaki rodzaj porozumienia pokojowego byłby możliwy, gdyby Hitler nagle umarł. Został później stracony, a jego organizacja została praktycznie rozbita, gdy reżim odkrył jego działania. Operacją fałszerstwa kierował inny element machiny, ale szerszy obraz pokazuje, że system działa przeciwko sobie.
Jak więźniowie kopiowali znak wodny?
To pytanie zaskakuje większość ludzi, a wyjaśnienie jest zaskakująco prymitywne. Znaki wodne wykonano za pomocą „kratek” dopasowanych do oryginalnego projektu, dostosowanych do kurczenia się papieru. Podobno w papierni w pobliżu obozu odtworzono sam papier za pomocą szmat, tak jak tradycyjnie wytwarzano prawdziwy papier banknotowy.
Działał w świetle zwykłym i ultrafioletowym. Papier, znak wodny i większość drukowanych szczegółów zostały skopiowane do standardu, którego nie jest w stanie osiągnąć żadna współczesna drukarka domowa ani zwykły reproduktor. Dlatego kolekcjonerzy często pytają, jak odróżnić falsyfikat z czasów wojny od współczesnej imitacji. Prosta odpowiedź brzmi: współczesna falsyfikat w najmniejszym stopniu nie dorównuje jakości produkcji obozowej, więc jeśli masz coś, co wygląda doskonale w świetle ultrafioletowym i ma przekonujący znak wodny, masz do czynienia ze specjalistycznym problemem, a nie takim, który można rozwiązać po prostu patrząc na to.
Chcesz poznać inną grupę więźniów i ich doświadczenia? Przeczytaj Radzieccy jeńcy wojenni w Sachsenhausen. Co się z nimi stało? aby bliżej przyjrzeć się ich historii.
Drobne błędy, które zdradziły nuty
Nawet niemal perfekcyjna praca pozostawia ślady. Dwa szczegóły wciąż powracają wśród osób znających te notatki.
Pierwszym z nich są oczy Britannii. Na falsyfikatach oczy postaci nie są do końca takie, jak powinny, co stanowi niewielką różnicę w odwzorowaniu, która staje się oczywista, gdy tylko nauczymy się patrzeć.
Drugim przypadkiem jest defekt znaku wodnego dotyczący litery N – jedna z linii znajduje się w niewłaściwym miejscu. To właśnie tutaj relacje stają się niejasne. Według jednej z wersji, autentyczny brytyjski banknot miał celowo przesuniętą linię na literze N, a niemieckie reprodukcje skorygowały tę wadę. W wersji alternatywnej fałszerze wprowadzili drobny błąd. Niemniej jednak w obu przypadkach zgodnie uznano, że należy zbadać literę N. Ponieważ źródła różnią się w kwestii tego, po której stronie znajdowała się wada, w razie potrzeby weryfikacji notatki, należy skonsultować się ze znanym ekspertem, a nie polegać na pamięci.
Humor, jaki ludzie przypisują pierwszej wersji, że fałszerze nie mogli się powstrzymać od prostowania brytyjskiej niedbałości, to ładna historia, ale traktuj ją jak opowieść.
Jakość również była zróżnicowana. Falsyfikaty występowały w różnych klasach, a najlepsze były znacznie lepsze od najsłabszych. Jeśli ktoś określa „tę” notatkę Bernharda jako jeden, jednolity element, to upraszcza sprawę.
Koszt ludzki kryjący się za rzemiosłem
Kuszące jest postrzeganie tej relacji jako opowieści o napadzie z sprytnym zwrotem akcji, ale należy się oprzeć takiej interpretacji. Istnieją dowody na to, że to więźniowie wykonywali tę pracę, a niektóre zapisy wskazują, że więźniowie z tej konkretnej grupy byli traktowani lepiej niż inni w obozie, a wielu z nich przeżyło wojnę, cudem unikając egzekucji. To korzystniejsze traktowanie wynikało z… SS chce tej pracy aby zostało to wykonane dobrze, a nie ze względu na jakąkolwiek życzliwość z ich strony; mężczyźni zostali zmuszeni przez reżim, który ich prześladował, do wyprodukowania idealnych falsyfikatów.
Film „Fałszerze” dramatyzuje tę historię, ale jest to opowieść fikcyjna, więc traktuj ją jako wstęp do historii, a nie zapis dokumentalny. Aby poznać świadectwo z pierwszej ręki, zacznij od wspomnień Burgera. Jeśli chodzi o samą operację, Bryan Burke w swoim opracowaniu z 1987 roku omawia operacje „Andrew” i „Bernhard” łącznie. Nakład był jednak niewielki i wynosił około 1000 egzemplarzy, więc znalezienie go wymaga czasu.
Zastanawiasz się, co oznaczały różne oznaczenia więźniów? Przeczytaj Co oznaczały kolorowe trójkąty na mundurach więźniów Sachsenhausen? to understand how prisoners were classified.
Dlaczego Bank Anglii zmienił swoje banknoty
Fałszerstwa miały długotrwałe konsekwencje. Na tyle dużo banknotów trafiło do obiegu, że Bank Anglii zaprzestał emisji banknotów o wysokich nominałach. Wielka Brytania nie ujrzała nowego banknotu 10-funtowego aż do 1964 roku, nowego 20-funtowego w 1970 roku, a 50-funtowego w 1981 roku.
Ta luka jest fizycznym przypomnieniem, że operacja ta miała wpływ na codzienne brytyjskie pieniądze przez dziesięciolecia. Przed końcem wojny Niemcy również poczynili realne postępy w fałszowaniu amerykańskich pieniędzy, co pokazuje, jak poważnie traktowali to techniczne przedsięwzięcie.
Wiele falsyfikatów zostało zniszczonych pod koniec wojny, ale wiele przetrwało. Dziś cenią je kolekcjonerzy i często sprzedają się za znacznie wyższe kwoty niż ich wartość nominalna. Jeden z kolekcjonerów powiedział, że zapłacił około 540 dolarów za parę i dodał, że ceny mogą się różnić w zależności od lokalizacji. Zachowaj ostrożność, ponieważ na rynku jest wiele współczesnych reprodukcji i zwykłych oszustw. Jeśli sprzedawca twierdzi, że oferuje banknoty „klasy A”, które przeszły testy UV i nadają się do użytku wszędzie, to nie jest to historia, a znak ostrzegawczy. Kupuj tylko od renomowanych sprzedawców, którzy mogą zapewnić jasne pochodzenie.
Interesuje Cię inna grupa, której celem był reżim nazistowski? Przeczytaj nasz blog na temat Gejowscy więźniowie w Sachsenhausen: historia różowego trójkąta aby dowiedzieć się o ich prześladowaniach i doświadczeniach.
Inne gry o fałszerstwach wojennych
Niemcy Nie byli osamotnieni w tym ekonomicznym i psychologicznym oszustwie. Brytyjczycy przeprowadzili operację „Płatki kukurydziane”, w ramach której pociąg pocztowy został zlokalizowany za pomocą wywiadu Ultra, zbombardowany, a następnie wykorzystany jako punkt dostawy worków z listami propagandowymi i fałszywymi znaczkami, w nadziei, że niemieccy pocztowcy je dostarczą. Zasięg operacji był ograniczony, ponieważ niemiecki system pocztowy w dużej mierze załamał się w wyniku strategicznej kampanii bombardowań.
Często zadawane pytania
- Jak odróżnić banknoty z Operacji Bernhard od oryginalnych banknotów Banku Anglii, skoro były tak dobrze wykonane?
Zwróć uwagę na najbardziej subtelne cechy, takie jak oczy Britannii i niewielki błąd w znaku wodnym, polegający na umieszczeniu litery N obok źle umieszczonej linii. Nie ma pewności, która wersja miała wadę, więc należy to zweryfikować ze specjalistą.
- W jaki sposób więźniowie odtworzyli papier ze znakiem wodnym?
Kratki użyte do wykonania znaków wodnych były zgodne z oryginalnym projektem, ale zostały dopasowane, aby umożliwić kurczenie się. Według raportu z papierni w pobliżu obozu, papier odtworzono za pomocą szmat.
- Czy fałszywe banknoty kiedykolwiek zrzucono nad Wielką Brytanią, by wywołać załamanie gospodarcze?
Nie. Pomysł zrzutu z powietrza został porzucony. Niemcy wykorzystali banknoty do finansowania szpiegów i innych operacji, choć w obiegu było wystarczająco dużo falsyfikatów, by zmusić Bank Anglii do wycofania banknotów o wysokich nominałach.
- Jak odróżnić falsyfikat wojenny od współczesnego falsyfikatu?
Notatki wojenne pokazywały ten sam papier w świetle normalnym i ultrafioletowym, miały znaki wodne i odtwarzały większość szczegółów. Typowa współczesna reprodukcja nie jest w stanie tego osiągnąć, dlatego tylko wykwalifikowany ekspert może zweryfikować konkretną notatkę.
- Czy jest jakaś książka lub film, z którego mógłbym dowiedzieć się więcej?
Wspomnienia Adolfa Burgera to relacja z pierwszej ręki. Studium Bryana Burke'a z 1987 roku szczegółowo opisuje te operacje. Film „Fałszerze” opowiada tę historię, ale jest ona fikcyjna.
